Είχε κρεμάσει μικρούς καθρέφτες πάνω στα δένδρα για να βλέπονται τα πουλιά

Οι πεταλούδες

Μέσα σε κλουβιά ήτανε πεταλούδες τεράστιες που πλήρωνες δύο τάλληρα και τους χάιδευες τα φτερά κι έμενε μια νυχτιά στην παλάμη σου η σφραγίδα του βελούδου τους, τα ωραία τους μαύρα-κίτρινα χρώματα και μια μυρωδιά γύρης μεθυστική.
Πιο πολύ στις γυναίκες άρεσε αυτή η διασκέδαση. Έρχονταν από μακριά, μόνο και μόνο για ν' ανοίξουν τα πλατιά, πολύχρωμα εκείνα φτερά. Ύστερα τρύπωναν γύρω τα περιβόλια, κάθονταν κάτω απ' τις μηλιές κι αδιαφορώντας για τα τραγούδια και τα καλέσματα των αμαξάδων, φιλούσαν, φιλούσαν με πάθος το χέρι τους που είχε αγγίξει την πεταλούδα.

Η ουλή

Η πληγή θρέφει, τα χείλη της σμίγουν αργά σαν αυλαία βυσσινιά κι ύστερα από χρόνους στη θέση της μένει ένα σημάδι, μια ρόδινη ουλή που σκύβει και τη φιλάει.

Όλοι αγαπούν τα τράυματά τους. Τα κρύβουν με ωραία ατσαλάκωτα υφάσματα, ξέρουν όμως σε ποιά μεριά του κορμιού τους άνθισαν, μαράθηκαν, έφαγαν δέρμα και κρέας δικό τους.

Γι' αυτό τ' αγαπούν και, σε ώρες μοναξιάς που κανείς δεν τους βλέπει, σκύβουν και με λατρεία τα φιλούν τα βαθιά, σκοτεινά τραύματά τους.

Είχε κρεμάσει μικρούς καθρέφτες πάνω στα δένδρα
για να βλέπονται τα πουλιά .



Ο ήλιος γέμισε πορτοκάλια το δωμάτιο .
Απ' τα χαλιά ξεκόλλησαν πουλιά .
Καθώς πετούν ολόγυρα ,
τα έπιπλα καθρεφτίζουν τις ωραίες τους φτερούγες
που διώχνουν μακριά το θάνατο .



Εγώ που δεν έχω πουλιά φυλακισμένα σε κλουβιά
(ένα κλουβί της μάννας μου σαπίζει στην αποθήκη)
ξυπνάω καμμιά φορά από 'να σιγανό κελάϊδισμα .



Να τη σέβεσαι τη Νύχτα .

Επαμεινώνδας Γονατάς

Η Κρύπτη

Στιγμή, 1991

 

Ο Επαμεινώνδας Γονατάς (1924-2006) γεννήθηκε και έζησε στην Αθήνα. Η καταγωγή του ήταν από το Αϊβαλί. Παρ' ότι προερχόταν από οικογένεια πολιτικών, δεν ασχολήθηκε ποτέ με την πολιτική. Σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και άσκησε τη δικηγορία. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1944 με τη δημοσίευση του ποιήματος "Η μικρή εξοχική μας πόλη" στο περιοδικό "Παλμός" με το ψευδώνυμο Ε. Γόνης. Ακολούθησε το 1945 η έκδοση του αφηγήματος "Ο ταξιδιώτης". Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα εξέδωσε τη συλλογή ποιητικών πεζών "Η κρύπτη". Ακολούθησαν αφηγηματικά έργα με έντονα ποιητική γλώσσα. Στη γραφή του διακρίνονται καταβολές στο ρεύμα του υπερρεαλισμού αλλά και στοιχεία ρομαντισμού και αισθητισμού με εξαιρετική επιμέλεια στις λεπτομέρειες της αφήγησης και στην ατμόσφαιρα που δημιουργεί ο λόγος. Ισορροπεί ανάμεσα στην πρόζα και την ποίηση.

Ο Ε.Χ. Γονατάς, η «χαµηλόφωνη και διακριτική παρουσία», παραμένει μια ιδιόμορφη όσο και παρασιωπημένη περίπτωση στα γράμματά μας. Στην κριτική , που συνήθως τον αντιμετωπίζει αμήχανα, επανέρχεται συχνά ως «διακριτικός» και «αφανής». Η εικόνα αυτή προφανώς οφείλεται στην συνεπή αποχή από την τρέχουσα δηµοσιότητα, που τήρησε σε όλη του τη ζωή. (µε τρεις µόνο συνεντεύξεις* και καµία παρέµβαση στα κοινά)
«Δεν είμαι του φανταστικού συγγραφέας - λάθος. Δεν είμαι συγγραφέας ούτε του εξαιρετικού. Είμαι ο συγγραφέας της εξαιρέσεως. Και το πιο κοινό πράγμα μπορεί να γίνει απίθανο. Είναι πώς θα το χειριστεί ο συγγραφέας»  λέει ο ίδιος.

"Το διήγημά σας έχει πολλά προτερήματα, γράψιμο σχεδόν προσωπικό, αλλά τι κρίμα που είναι τόσο μεγάλο! Οι σελίδες του περιοδικού μας είναι, βλέπετε, περιορισμένες. Δε μας στέλνετε τίποτε πιο σύντομο;"

γράφει ο Γιώργος Κοτζιούλας στο Περιοδικό "Ελληνικά Γράμματα" αρ. φύλλου 187. Σάββατο 29 Ιουνίου 1940

Ο ποιητής Ε.Χ. Γονατάς είναι κατά λάθος κάτοικος της εποχής μας, όπου δαιμονισμός και αλήθεια, αγωνία και διάβρωση του εγώ, πόνος και αντίφαση πορεύονται μαζί σ' ένα χαοτικό τοπίο προβληματισμών, σύγκρουσης και αυτοκαταστροφής. Αυτή την εποχή την αρνείται ο Γονατάς, την αποφεύγει, και παραμένει αυτοεξόριστος σε μια δική του χώρα....

γράφει ο Τάκης Σινόπουλος στις "Εποχές" αρ. 11 τον Μάρτιο του 1964

Στην "Προετοιμασία" ο Ε.Χ. Γονατάς λέει ότι εκείνο που δεν λέει είναι αυτό που πρέπει να λέει: πρέπει να λέγεται εκείνο που είναι αδύνατον να ειπωθεί, όπως πρέπει να επιδιώκεται εκείνο που δεν θα προσεγγιστεί ποτέ. Είναι δύσκολο να κρατήσει κανείς την ανοιχτή ερμηνευτική ομπρέλα της προετοιμασίας και να σταθεί στον τόπο που στεγάζεται κάτω από τα ανοικτά της ερωτήματα. Η πράξη και η δημιουργία έχουν έναν αφιλόξενο προθάλαμο όπου γίνεται η ηθική τους προετοιμασία. Γενναίος όποιος δέχεται να ζήσει τη ζωή του στον σκοτεινό αυτό θάλαμο.

γράφει ο Αριστείδης Αντονάς στο "Εντευκτήριο" αρ. τχ. 28-29 το 1994.

Ο ολιγόγραφος Επαμεινώνδας Γονατάς και το δυσεύρετο μέχρι πριν από λίγο καιρό έργο του, μέχρι δηλαδή την πρόσφατη εκδοτική προσπάθεια της Στιγμής, θέτει τους αναγνώστες του ερωτηματικά και προβληματισμούς. Και αυτό γιατί οι αναγνώστες μετά το τέλος της πράξης της ανάγνωσης ξαφνιασμένοι και έκπληκτοι, αμήχανοι ίσως, προσπαθούν να εξηγήσουν και να κατανοήσουν τον τρόπο με τον οποίο λειτούργησε το τόσο σύντομο αφηγηματικό κείμενο, προσπαθούν να καθορίσουν τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπίσουν αυτές τις σύντομες οπτικές περιπέτειες που ανατρέπουν τα μέχρι τότε οπτικά-εμπειρικά αλλά και νοητικάορθολογικά δεδομένα τους.

γράφεο ο Χρήστος Δανιήλ στο "Περί Τεχνών" αρ. τχ. 457-463 το 2005

όλο το κείμενο από τις σελίδες του Διαπολιτισμού εδώ

Το έργο του, ολιγοσέλιδο και άτακτα εμφανιζόμενο,  περιλαμβάνει ένα βιβλίο με ποιητικές πρόζες, την "Κρύπτη" (1959) δύο συλλογές πεζογραφημάτων, το "Βάραθρο" (1963) και τις "Αγελάδες" (1963), τρία αυτοτελή πεζογραφήματα, "Ο ταξιδιώτης" (1945), "Ο φιλόξενος καρδινάλιος" (1986), "Η προετοιμασία" (1991) και μεταφράσεις έργων συγγραφέων όπως οι Βολς, Γκολ, Φλωμπέρ, Κόλεριτζ, Πόρτσια, Μπετενκούρ, Λίχτενμπεργκ, κ.ά., αντιμετωπίστηκε με αμηχανία από την κριτική. Πήρε το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης το 1994, για την Επιλογή από τις Voces του Antonio Porchia, Αθήνα, Στιγµή, 1992

Πρωτοπόρος του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα, παρόλο που δεν υπήρξε "ορθόδοξος" υπερρεαλιστής με την μπρετονική έννοια, συνεργάστηκε με τον Δ. Π. Παπαδίτσα στην έκδοση του βραχύβιου περιοδικού "Πρώτη Ύλη" (1959) και ανέπτυξε φιλίες με καλλιτέχνες όπως οι Νίκος Εγγονόπουλος, Νίκος Καχτίτσης και Μίλτος Σαχτούρης.
Πέθανε στις 24 Μαρτίου του 2006, σε ηλικία 82 ετών, από καρκίνο του πνεύμονα.

H Φραγκίσκη Aμπατζοπούλου για τον E.X. Γονατά στο poeticanet εδώ
Η Αναστασία Νάτσινα "Η χαµηλόφωνη διδασκαλία του Ε. Χ. Γονατά και το ερώτηµα του ελάσσονος " εδώ

*Οι συνεντεύξεις δόθηκαν στη Μικέλα Χαρτουλάρη (Τα Νέα, 4.6.1994), στην Εύα Στεφανή (τηλεοπτική εκποµπή «Παρασκήνιο», Επισκέψεις στο σπίτι του Ε. Χ. Γονατά, ΕΡΤ, 1998),  (και στην Αναστασία Νάτσινα τον Οκτώβριο του 2003 για το Περιοδικό "Διαβάζω" αρ. τχ. 444.

«Δεν κατασκευάζω όνειρα. Δεν είμαι "ονειροποιός". Ό,τι γράφω, είναι βιωμένο. Και το φανταστικό στοιχείο που βλέπουν στο έργο μου είναι στην ουσία το παράλογο, έχει σχέση με τον διχασμό της πραγματικότητας.»

E.X. Γονατάς

Με ιδιαίτερη αδυναμία στην καλαίσθητη παραδοσιακή τυπογραφία είχε την τύχη να δει τα βιβλία του να τυπώνονται  στα πιο καλά τυπογραφεία της Αθήνας: το τυπογραφείο των Αφών Ταρουσσόπουλου, το τυπογραφείο «Κείμενα» του Φίλιππου Βλάχου και τελευταία από το τυπογραφείο των εκδόσεων «Στιγμή» του Αιμίλιου Καλιακάτσου (όλα τα βιβλία του κυκλοφορούν πλέον από τις εκδόσεις «Στιγμή»). Είναι γνωστό ότι στο «Τυπογραφείο Κείμενα» τα κριτήρια ήταν εμπνευσμένα και αυστηρά– αλλά και αξία αισθητική-συλλεκτική, χάρη στα πανέμορφα, χειροποίητα ή όχι, χαρτιά, στα πολύχρωμα μελάνια, στα τυπογραφικά κοσμήματα και στα παλαιά τυπογραφικά στοιχεία, που τα αναζητούσε μανιωδώς, στην άψογη και αλάνθαστη σελιδοποίηση...

Ε. Χ. Κάσδαγλης

Το αγλαότεχνο τυπογραφείο των αδελφών Ταρουσόπουλου
Αφήγημα σε επάλληλους κύκλους με επίκεντρο το παλιό τυπογραφείο

Άγρα, 1990

Κείμενα 1969-1989
Μια στιγμή στην τυπογραφία
Τυπογραφείο Κείμενα, 2002

Τίτλοι στη Βιβλιονέτ

(2007)	Επιλογή από τις Voces, Στιγμή, [μετάφραση]
(2006)	Η κρύπτη, Στιγμή
(2006)	Ο φιλόξενος καρδινάλιος, Στιγμή
(2006)	Το βάραθρο, Στιγμή
(2006)	Τρεις δεκάρες, Στιγμή
(2005)	Πιπέρι και σπασμένες γραμμές, Στιγμή, [μετάφραση]
(2004)	Οι περιπλανήσεις του Κάιν. Οι σκέψεις του διαβόλου, Στιγμή, [μετάφραση]
(2003)	Ποιήματα 1920-1950, Στιγμή, [επιμέλεια]
(2002)	Μαλαισιακά τραγούδια, Στιγμή, [μετάφραση]
(2002)	Ποιήματα και αφορισμοί, Στιγμή, [μετάφραση]
(2001)	Βιβλιομανία και ένα σχεδίασμα μυθιστορήματος: Η σπείρα, Στιγμή, [μετάφραση]
(2001)	Θέατρο σκιών, Στιγμή, [μετάφραση]
(2001)	Ο ταξιδιώτης, Στιγμή
(2001)	Τα πλοία βγήκαν σεργιάνι, Στιγμή, [μετάφραση]
(1996)	Οι μαριονέτες, Άγρα, [επιμέλεια]
(1994)	Le désert hospitalier, Kauffmann
(1992)	Οι αγελάδες, Στιγμή
(1991)	Η προετοιμασία, Στιγμή
(1988)	Δζεμήλα, Στιγμή, [επιμέλεια]
(1988)	Ειρήνη υμίν, Στιγμή, [επιμέλεια]
(1988)	Ομογάλακτος αδελφός της, Στιγμή, [επιμέλεια]
(1988)	Της Ματζουράνενας το χάλασμα, Στιγμή, [επιμέλεια]
(1987)	Αυτόχειρ, Στιγμή, [επιμέλεια]
(1987)	Διηγήματα, Στιγμή, [επιμέλεια]
(1987)	Ο Κουτσογιάννης στα Γιάννινα, Στιγμή, [επιμέλεια]
(1987)	Ο μαύρος γάτος και άλλα διηγήματα, Στιγμή, [επιμέλεια]
(1987)	Ο τρελός της Αθήνας, Στιγμή, [επιμέλεια]
(1987)	Τα δύο αδέλφια, Στιγμή, [επιμέλεια]
(1986)	Γραπτά Γιώργου Β. Μακρή, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, [επιμέλεια]
(1983)	Ποιήματα, Καστανιώτη, [μετάφραση]
(1981)	Ο λεπιδοπτερολόγος της αγωνίας Νίκος Καχτίτσης, Νεφέλη, [επιμέλεια] Γιατί, Νώντα, να παιδευόμαστε έτσι? Μήπως δεν υπάρχουν τόσα και τόσα γύρω μας που θα μπορούν να συγκεντρώσουν την προσοχή μας? Πού θα πάμε μ αυτό το σαδιστικό κι ατέρμονο σκάψιμο του ένδον μας? Για να θεμελιώσουμε τι?" Παπαδίτσας, Δημήτρης Π. Να μου γράφεις, έστω και βαδίζοντας : Επιστολές στον Ε. Χ. Γονατά 1960-1965  Πατάκης, 2000

Αθηναϊκή Επιθεώρηση του Βιβλίου

«The Athens Review of Books» είναι το νέο μηνιαίο έντυπο-περιοδικό ποικίλης ύλης ποικίλης ύλης για το βιβλίο, που προστέθηκε στην αγορά του βιβλίου κατά τα πρότυπα τού "The New York Review of Books"

Με στόχο την παρέμβαση και όχι την  απλή καταγραφή των εκδοτικών συμβάντων το έντυπο δεν χρηματοδοτείται από κανέναν, δηλώνει ανεξάρτητο.

Διευθύνεται από τους  Ηλία Κανέλλης και  Μανώλη Βασιλάκη.

Στο δείγμα του πρώτου, παρθενικού,  τεύχους του, που κυκλοφόρησε, περιέχει κείμενα,  εκτεταμένα και ουσιαστικά,  γραμμένα από σημαντικούς εκπροσώπους της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, της λογοτεχνίας και της δημοσιογραφίας όπως οι Λεωνίδας Λουλούδης, Λεωνίδας Χατζηπροδρομίδης, Κώστας Κριμπάς, Κατερίνα Σχινά, Νίκος Μαραντζίδης, Χ.Ε. Μαραβέλιας, Βάσω Κιντή, Αλέξης Ηρακλείδης, Αστερόπη Λαζαρίδου, Χρήστος Χωμενίδης, Πέτρος Μαρτινίδης, John O. Iatrides, Τίνα Μανδηλαρά, Δημήτρης Ραυτόπουλος, Βαγγέλης Χατζηβασιλείου και αρκετοί άλλοι.

Στις σελίδες του φιλοξενούνται: ένα μεγάλο αφιέρωμα στον Αμερικανό συγγραφέα και στοχαστή Φίλιπ Ροθ, καθώς και κείμενα με άγνωστες πτυχές για τον Ράντοβαν Κάρατζιτς, του οποίου η δίκη άρχισε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, για την ιστορία της Εξελικτικής, από τον Δαρβίνο ώς τις μέρες μας, για τα ελληνοτουρκικά, για τον Δημοκρατικό Στρατό και την ιστοριογραφία, για την εθνική λογοτεχνική εσωστρέφεια, για τη θρησκοληψία και τον αθεϊσμό, για το φαινόμενο Μάικλ Τζάκσον, για την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Ψυχή βαθιά», κ.ά.

Καλοτάξιδο!!

Έγκλειστο για πάντα στις αγκαθιές

Γνώριζα
πως το αυθεντικό δοκιμάζεται στη δυνατότητα
να παραμένει ακίνητο  Όπως αυτό
δύο βήματα μπροστά και τόσο άγνωστο
που είπα θα ξεραθεί το χέρι μου αν δοκιμάσω
της πορφύρας την τάξη που ανάθρωσκε
Στην ηλικία μου σκέφτηκα τι απόμεινε ξένο
που με φέρνει κοντά σαν με βαθιά υπόκλιση
ζωσμένο τη λινή ποδιά Επιστρέφω εκεί
που η μοίρα με τη λευκή κραυγή της πορσελάνης
δεν τόλμησε

Να διακρίνουμε
τις εύκαμπτες και ασθενείς γραμμές
που παραπέμπουν την επαναλαμβανόμενη μορφή του
ν' αναπνέει στο κρεούργημα του μεγάλου
Βρήκαμε τα ίχνη στο σεντόνι  Στην αμμουδιά
τα δάκρυα  Τον παγιδέψαμε
στην ηλικία του ώριμου  Όπου κι αν είσαι
μπορείς να με δεις με σπασμένη ράχη
και θρυμματισμένο στόμα

Έγκλειστο για πάντα στις αγκαθιές

Δε διακρίναμε την απόκλιση που συνόδευε
την καθεμιά απ' τις ατέρμονες επαναλήψεις του
Στην ψευδαίσθηση της προσωπικής μας ζωής
πιστέψαμε πως περίσσευε η λήθη
για ό,τι έφυγε μακριά μας  Θα επέστρεφε
με το βρυχηθμό της κενότητας που μπορούσε
να δέσει το καρπό στο πύον που με κέντησε

Μάξιμος Οσύρος*

Στη νοσταλγία του Ψυχιατρείου

Νεφέλη, 1986

*ψευδώνυμο ενός ιδιαίτερα σημαντικού τεχνίτη του ποιητικού λόγου που εκδίδει το έργο του από το 1973

Τίτλοι στη Βιβλιονέτ

(2008)	Η τεχνική του πραγματικού, Νεφέλη
(1993)	Πολιτεία, Καστανιώτη
(1986)	Στη νοσταλγία του ψυχιατρείου, Νεφέλη

Μια γκρίζα ζώνη ανάμεσα στο μαύρο και στο άσπρο

Η λευκή κορδέλα, ένα αριστουργηματικό κοινωνικοπολιτικό αλληγορικό δοκίμιο κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα στο τελευταίο Φεστιβάλ των Κανών.

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ : Michael Haneke,
ΠΑΙΖΟΥΝ : Ούλριχ Τουκούρ, Μπούργκαρτ Κλάουσνερ, Σούζαν Λόθαρ, Κρίστιαν Φρίντελ

Σε ένα προτεσταντικό χωριό στη βόρεια Γερμανία τις παραμονές του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου συμβαίνουν ανεξήγητα περιστατικά, κάτι σαν μια απροσδιόριστη τιμωρία, αναστατώνοντας τη ροή της καθημερινότητας. Τα παιδιά, οι οικογένειές τους, ο πάστορας, ο δάσκαλος, ο γιατρός βρίσκονται όλοι στο επίκεντρο, με την τακτοποιημένη ζωή τους να ταράζεται από παρεκκλίσεις που μοιάζουν ανεξήγητες, κάτω από ένα γενικό αίσθημα απειλής. Η ταινία αντιπροσωπεύει έναν ευφυή, σύνθετο στοχασμό πάνω στη γέννηση της βίας και την παρακμιακή πορεία της κοινωνίας, μια αλληγορία πάνω στη δόμηση της παρακμής που οδήγησε την Ευρώπη σε δύο μεγάλους πολέμους.

Κεντρικός άξονας της ταινίας είναι ο χαρακτήρας της εκπαίδευσης που δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες για τη δημιουργία μιας φασιστικής γενιάς –της γενιάς του ναζισμού. Συνθήκες που επηρεάζουν τους μαθητές, που είτε προβαίνουν σε εγκληματικές πράξεις είτε ανέχονται αυτά που συμβαίνουν γύρω τους.

Ο Michael Haneke (Μίκαελ Χάνεκε) γεννήθηκε στο Μόναχο το 1942. Μεγάλωσε στην Κάτω Αυστρία. Σπούδασε φιλοσοφία, ψυχολογία, θέατρο. Εργάστηκε ως κριτικός λογοτεχνίας και κινηματογράφου, σεναριογράφος στην τηλεόραση, ως θεατρικός σκηνοθέτης. Το 1973 θα γυρίσει την πρώτη τηλεοπτική ταινία και το 1989 την πρώτη κινηματογραφική (Έβδομη Ήπειρος).
Στις ταινίες του παρατηρεί πρόσωπα και γεγονότα από κάποια απόσταση. Με ψυχρότητα αλλά και ψυχραιμία καταγράφει την μονότονη αστική ζωή. Μια πράξη βίας (συχνά αποτρόπαιη) ανατρέπει τις ισορροπίες και πυροδοτεί εξελίξεις.
Οι ταινίες του διάστικτες από την παθολογία της σύγχρονης αστικής κοινωνίας: οι τεταμένες σχέσεις ανάμεσα σε μετανάστες και αστούς, η αναίτια ενδημική βία στον αστικό χώρο, η απουσία του συναισθήματος, οι σκληρές όψεις του έρωτα, το κενό της ύπαρξης, αποξένωση.
"Τα πολλά πρόσωπα της βίας" 

“Είναι μια ταινία που αναφέρεται όχι μόνο στο φασισμό αλλά και πως μια ιδεολογία, εξαιτίας της βλακείας ή της ατολμίας κάποιων, οδηγεί τελικά στην αποδοχή της τρομοκρατίας… Βέβαια, ένας δημιουργός δεν θέλει να πει στο θεατή τι να κάνει ή να του εξηγήσει τι ακριβώς θέλει να πει, αυτό το αφήνει στον ίδιο να βγάλει τα συμπεράσματά του, αφού δει την ταινία.”
Michael Haneke

Οπτομετρίες

Ξεκινά από έναν ανυπολόγιστο παιδικό χρόνο και είναι η βιογραφία της όρασής μου. Η ιδιότητά μου του συγγραφέα ζυμώθηκε μ' αυτή την ιδιότητα, έγινε ένα με μια διαρκή, καθημερινή, αυθόρμητη προσοχή, να προσέχω συνέχεια τους ανθρώπους. Από παιδί έβλεπα, έβλεπα συνέχεια τους ανθρώπους. Την έσχατη λεπτομέρεια των σωμάτων, το πρόσωπό τους, το δέρμα τους, τα σκισίματά του, τη στάση τους, την ακινησία τους, τη φυσιογνωμία τους, άκουγα την ηχώ των λόγων τους, περιφερόμουν στους στενούς λαϊκούς έρημους δρόμους της Καβάλας και της Θεσσαλονίκης. Γεμάτοι λάσπη, νερά της βροχής, σιωπή, ερημιά. Ξαφνικά ν' ανοίγει μια αυλόπορτα και να χυμάει έξω όλολύζοντας μια γυναίκα. Έβγαινε έξω στο δρόμο κι άρχιζε να θρηνεί. Ένας πατέρας κάτισχνος, κατάχλωμος, νεαρός, έβγαζε περίπατο το παιδί του στο δρόμο. Ένα παιδί τριών τεσσάρων ετών. Ξαφνικά αυτός ο νεαρός πατέρας να πέφτει κάτω σαν κεραυνοβολημένος. Το παιδί τον κοίταζε εμβρόντητο, δεν καταλάβαινε, δεν καταλάβαινα, έβλεπα τα πρόσωπα των ανθρώπων πίσω από τα τζάμια και μάντευα τη ζωή τους. Τέτοιες εικόνες μιας διάχυτης παντού λαϊκής δυστυχίας. Αισθανόμουν - και θα ήμουν παιδί όχι πάνω από δέκα χρονώ - αυτά τα περίεργα συναισθήματα που μονάχα τα παιδιά μπορούν και έχουν, που είναι αντιφατικά. Αισθανόμουν μαζί σαν κάτι πολύ ελκυστικό και κάτι πολύ αποτρόπαιο. Την ανάγκη και την επιθυμία αυτές τις εικόνες, να τις αναδιπλώσω, να ελευθερώσω τη σκοτεινή τους αγωνία. Αλλά εκείνο που από πολύ νωρίς έμαθα, είναι ότι το ανθρώπινο σώμα, ολόκληρο το ανθρώπινο σώμα, δεν κάνει τίποτα άλλο παρά να μιλάει ακατάπαυστα για όλα τα πάθη των ανθρώπων. Δεν έχεις παρά να το δεις.

Αργότερα οι ιατρικές εικόνες πλάτυναν αυτή την όραση, την έκανα πιο βαθιά, πιο δραματική. Χρωστάω σαν συγγραφέας πάρα πολλά στην Ιατρική. Δεν χρωστάω τίποτε στην Ψυχιατρική. Απλά σαν γιατρός, να βλέπω τους συγγενείς των αρρώστων να συνωστίζονται στους διαδρόμους των νοσοκομείων, να τριγυρίζουν τα κρεβάτια των αρρώστων τους, να παραστέκονται, να βλέπω το ίδιο το σώμα του αρρώστου. Πολλά μου έμαθαν όλα αυτά τα λόγια και όλα αυτά τα σώματα, γιατί η ιατρική σχέση είναι το ίδιο έντονη, το ίδιο αποκαλυπτική (με όλες τις σημασίες της λέξης), το ίδιο διαπεραστική όσο και η ερωτική σχέση.

Γιώργος Χειμωνάς

Είναι μια ήρεμη σιωπή

Τοπίο

Ερειπωμένοι τοίχοι. Εγκατάλειψη.
Περασμένες μορφές κυκλοφορούνε αδιάφορα
Χρόνος παλιός χωρίς υπόσταση
Τίποτα πια δε θ' αλλάξει δω μέσα.
Είναι μια ήρεμη σιωπή, μην περιμένεις απάντηση
Κάποια νύχτα μαρτιάτικη χωρίς επιστροφή,
Χωρίς νιότη, χωρίς έρωτα, χωρίς έπαρση περιττή.
Κάθε Μάρτη αρχίζει μιαν Άνοιξη.

Το βιβλίο σημαδεμένο στη σελίδα 16.
Το πρόγραμμα της συναυλίας για την άλλη Κυριακή.

Μανόλης Αναγνωστάκης

Τα Ποιήματα 1941-1971

Από τη συλλογή Παρενθέσεις (1956) Νεφέλη,  2000

Ο παλιός στρατιώτης (αντιπολεμικό...)

Οι φόβοι σου κι οι φόβοι μου στο ίδιο το τραπέζι
στη μέση το φαρμάκι μας γλυκό σαν πετιμέζι
και μέσα του σαν ζάχαρη να λιώνει αυτό τ' αστέρι
αυτό που πρώτη η αγάπη μας μας έβαλε στο χέρι

Δε μου υπόσχεσαι ζωή και θαύματα δεν κάνω
μα αν μου ζητάς λατρεία μου για σένα να πεθάνω
και μία δεύτερη φορά σαν τον παλιό στρατιώτη
θα πέθαινα αγάπη μου καλύτερα απ' την πρώτη

Κι αν μένει ακόμα νόημα και μισοερειπωμένο
μεσ' στα ερείπια αυτά μαζί σου εγώ θα μένω
μέχρι να 'ρθει η άνοιξη και να μας ξεκουνήσει
και μέσ' από το θάνατο ζωή να μας χαρίσει

Δε μου υπόσχεσαι ζωή και θαύματα δεν κάνω
μα αν μου ζητάς λατρεία μου για σένα να πεθάνω
και μία δεύτερη φορά σαν τον παλιό στρατιώτη
θα πέθαινα αγάπη μου καλύτερα απ' την πρώτη